İki gündür Satış Mühendisi pozisyonu için mülakat yapıyorum. Yüzlerce aday arasından onlarcasını görüşmeye çağırdım, aralarından da altı tanesini ikinci aşamaya yükselttim. Hazır iş süreci bu kadar sıcakken de adayların iş arama sürecinde yaptıkları ortak hataları yazayım istedim:

Başvuru esnasında;

1. Farklı bir ilan için hazırlanmış önyazıyı ile içeriği örtüşmeyen başka bir ilana başvurmak.

2. Gayri resmi/ciddi fotoğrafları kariyer portallarına yüklemek.

3. Kariyer sitelerindeki özgeçmiş şablonlarınızı özensiz ve eksik doldurmak.

4. Orijinal özgeçmişin kariyer portallarına yüklenmesı faydalı olmaktadır, ama adaylar tarafından sıklıkla ihmal edilmektedir.

5. Orijinal özgeçmişin içeriğinin yetersiz, şeklinin bozuk olması.

6. Şirketlerin mülakata davet için açtığı telefonları ters, kaba, ilgisiz, ciddiyetsiz karşılamak.

Mülakat öncesi;

7. Olası bilinen/klişe mülakat soruları için önceden hazırlanmamış olmak.

8. Mülakata geç kalmak.

9. Mülakata katılamama durumu halinde önceden şirketi konu hakkında bilgilendirmemek.

10. Mülakat için resmi giyim, temizlik, saç ve sakal bakımına gerekli özeni göstermemek.

11. Şirketlerin doldurulması için verdiği başvuru formlarını özensiz ve eksik doldurmak, doldurmayı reddetmek.

12. Mülakata gidilecek şirketi, sektörünü araştırmamak, hazırlıksız olmak.

13. Mülakat öncesi olası ofis içi bekletmelerde sabırlı olmamak.

Mülakat esnasında;

14. İşe alım uzmanının elini güçlü, kendine güvenli şekilde sıkmamak.

15. Mülakat boyunca işe alım uzmanı ile göz temasından kaçınmak.

16. İngilizceyi iyi seviyede bildiğini yazarak mülakatta esnasında yetersiz performans çıkarmak, mülakata çalışmadan gelmek.

17. İşe alım uzmanı ile iddialaşmak, gereksiz tartışmalara girmek.

18.  Sorulmadan istenilen ücret seviyesini belirtmek, ücret hakkında bilgi istemek.

19. Çalışılan önceki işveren/yöneticiler alehinde söylemler geliştirmek. (SSK yapılmaması, mobbing durumları hariç)

20. Yalan söylemek.

21. Mülakatın sonucunun nasıl bildirileceğine dair işe alım uzmanına soru sormamak.

22. İşe alım uzmanının “stres mülakatı” içerikli sorularına sinirlenmek, ters cevaplar vermek.

23. Sorulan soruları iyi dinlememek, ilgisiz cevaplar üretmek.

24. Mülakatın bir alışveriş süreci olduğunu unutmak, işe alım uzmanına düşman gözüyle bakmak, aşırı gergin olmak.

25. Mülakat esnasında iş, görev tanımı üzerinden pazarlığa girişmek.

26. Her işe alım uzmanının mesleğinin iyisi olamayabileceğini unutmak. Olumsuz giden mülakatlarda yersiz üzülmek, demoralize olmak.

Mülakat sonrası;

27. İşverene sık sık sonuç hakkında telefon açmak (sınırlı arama işe yönelik ilgiyi, isteği göstermektedir)

28. 2. veya 3. aşama mülakatlarda ciddiyeti, disiplini kaybetmek.

29. 2. veya 3. aşamada şirketin isteyeceği olası sunum, proje üretim taleplerinde vasat işler hazırlamak, talebi ciddiye almamak.

30. İçine sinmeyen, anlaşamayacağını düşündüğü bir bölüm, görev tanımı, yönetici  ile çalışmayı kabul etmek.

İpek Aral Kişioğlu

Bir koç olarak ben, bu satırları okuyan herkesin hedeflerine ulaşmak için gerekli potansiyele sahip olduğuna yürekten inanıyorum. Gereken tek şey sizin bu potansiyeli fark etmeniz ve ortaya çıkarma cesaretini göstermeniz. Bu farkındalık ve cesaret her şeyden önce doğru soruları sormakla ve sorulara samimi cevaplar vermekle başlar.

İş görüşmelerinde sorulan yaklaşık 80 soru vardır. Bu soruları biraz araştırıp siz de kolayca bulabilirsiniz. Ben bu yazıda sizlere soru tipleri hakkında bilgi vereceğim.

Ucu Açık Sorular

Cevabı ‘evet’ ya da ‘hayır’ olmayan sorulardır. Uçu açık sorular adayı daha fazla konuşturmak, onun hakkında daha fazla bilgi almak için sorulur.

• Memnun olmadığınız özellikleriniz nelerdir?
• Bana kendinizi anlatır mısınız?
• Sizce satış nedir?

Ucu Kapalı Sorular

Cevabı ‘evet’ ya da ‘hayır’ olan sorulardır. Adayın kesin fikrini öğrenmek için sorulur. Bu tip sorulara önce ‘evet’ ya da ‘hayır’ diyerek başlayıp ardından kısa bir açıklama yapmanızı öneririm.

• Pişmanlık duyduğunuz bir kararınız oldu mu?
• Sizce bu göreve hazır mısınız?
• Sizce İstanbul’da yeterli sayıda beş yıldızlı otel var mı?

Seçenekli Sorular

Bu soru tipi, seçenekler karşısındaki bakış açınızı öğrenmek, muhakeme yeteneğinizi ölçmek için kullanılır. Her iki seçenek de size uygun değilse size küçük bir hatırlatma; seçeneklere mahkum değilsiniz!

• Satışı mı, pazarlamayı mı tercih edersiniz?
• Şirket merkezinde mi yoksa sahada mı çalışmak istersiniz?
• Sizce para mı önemli, kurumsal bir şirkette yükselme olanağı mı?

Vaka Analizi

Vaka analizinde adaya iş ile ilgili sorunlu bir durumu anlatan senaryo verilir. Amaç adayın karar alma biçimi, bilgiyi analiz etme yeteneği, stres yönetimi, muhakeme gücü, mantık yürütme tarzı, öncelik sıralaması gibi birçok alanda bilgi sahibi olmaktır. Burada önemli olan doğru cevabı vermek değildir. Önemli olanın ne olduğunu Andre Marois çok güzel ifade etmiş: “İnsanları, düşüncenizi iyi savunarak değil, onu iyi bildiğinizi kanıtlayarak ikna edebilirsiniz.”

• Bir Mc Donald’s restoranında restoran müdürüsünüz. Sabah 10:00’da restorana geldiniz. Tuvalette bir musluğun su akıttığını, ekipten birinin işe gelemeyeceğini, saat 10:30’da bir okuldan gelen 30 paketlik bir siparişi almaya geleceklerini öğrendiniz. Bu arada saat 10:30’da merkeze bir rapor göndermeniz gerekiyor. Bu durumda işleri nasıl bir önceliğe koyar ve ne yaparsınız? *

Örneklemeli Sorular

Cevabınızı yaşadığınız bir deneyime dayandırmanızın beklendiği sorulardır. Amacı deneyimlerizi ve deneyimlerinizden neyi nasıl öğrendiğinizi bilmektir.

• Elemanlarınızı nasıl motive ettiğinizi bir örnekle anlatır mısınız?
• İşin yapılabilmesi için mevcut kuralların dışına çıkmanızı gerektiren bir durumu anlatır mısınız?
• Kendinizi başarısız hissettiğiniz bir durumu anlatır mısınız?

Süpriz Sorular

Genellikle kişiliğiniz hakkında bilgi almak veya beklenmeyen durumlar karşısındaki tepkinizi ölçmek için sorulan sorulardır.

• Fareden korkar mısınız?
• Kılıç balığı nasıl avlanır?

‘Özel’ Sorular

Benim sorulmasına taraftar olmadığım ve aslında gelişmiş ülkelerde sorulması yasak olan sorulardır. Ne yazık ki ülkemizde neredeyse tipik mülakat sorularıdır. Cevaplayıp cevaplamamayı size bırakıyorum.

• Evlenmeyi düşünüyor musunuz?
• Yeni evlisiniz, yakın zamanda hamile kalmayı düşünüyor musunuz?
• Kadın yönetici ile mi yoksa erkek yönetici ile mi çalışmayı tercih edersiniz?

Sorulara çok uzun cevaplar vermemelisiniz. Etkili cevaplar 20 ile 90 saniyeyi aşmaz. Soruları cevaplarken göz temasını hiç kaybetmeyin. Karşınızda kaç kişi olursa olsun, hepsi ile göz teması kurmaya dikkat edin.

İş görüşmesi zor bir görüşme değildir, gözünüzde abartmayın ama hafife de almayın. İlk görüşmede iyi bir görüşmeci ile karşılaşmayabilirsiniz. Motivasyonunuzu kaybetmeyin. Kontrol sizde, unutmayın başrolde siz varsınız.

*TRT1’de yayınlanan Kariyer Edin programında Mc Donald’s yöneticileri tarafından adaylara sorulan sorudur.

Sunay Karamık Özbek / Monster

İş bulmak giderek zorlaşırken, başarılı bir iş görüşmesi yapmak da adeta bir sanat haline geldi. İş ve eleman bulma konusunda faaliyet gösteren insan kaynakları şirketleri, iş görüşmelerinde adayların asıl hareket etmeleri gerektiği konusunda pek çok şey yazdılar, söylediler. Bir de öteki taraftan konuya bakalım ve iş görüşmesinde kaçınmanız gereken bazı noktaları belirtelim.

Bir iş görüşmesini daha en başından başarısızlığa mahkum etmek istiyorsanız, görüşmeye geç gidin. Görüşme yapmak üzere sizi bekleyen insan kaynakları yetililerini daha fazla kızdıracak bir şey yoktur.

İşe görüşmelerinde hayal kırıklığı yaratmanın en kestirme yoluysa, sahip olduğunuz beceri ve yetenekleri abartmaktır. Böyle bir durumda sizin yalancı çıkma ihtimaliniz bir yana, görüşme yaptığınız yetkililer kendi zekalarına hakaret edildiği duygusuna kapılabilirler.

Şaka Gibi Ama Gerçek İş Görüşmeleri

Perakende sektöründe pazarama faaliyetlerinde bulunan bir firmanın pazarlama yöneticisi Mark Rhodes satış görevlisi pozisyonu için yapılan bir iş görüşmesinde karşılaştığı adayın ilk hatasının ‘beyaz bir takımla’ görüşmeye gelmek olduğunu söyledikten sonra şöyle anlatıyor:

“İş konusundaki deneyiminin giyim zevkinden daha iyi olup olmadığını anlamak için adayın kendi CV’siyle ilgili bazı sorular sorduk. Aday lafı gevelemeye başladı ve bu sorulara cevap veremeyeceğini belirtti. Nedenini sorduğumuzda ise o CV’yi kendi adına kız arkadaşının yazdığını söyledi. Adamı rahatlatmak için şirketin genel satış politikalarından konuşmaya ve genel sorular sormaya başladık. Ama adam hala düzgün konuşamıyordu. Bunun üzerine “Hayrola, bir rahatsızlığınız mı var?” diye sormak zorunda kaldık. Yataktan yeni kalktığını ve kahvaltı etmeye fırsat bulamadığını söyledi bize. Görüşmeyi devam ettirmenin anlamı kalmamıştı.”

Alınacak ders:

İlk izlenim önemlidir, düzgün giyinin. Başvurduğunuz işe ilgi duyduğunuzu göstermek adına yalnızca şirket hakkında bilgi toplamakla kalmayın, kendi CV’nizi de okuyun.

Klasik tavsiyeyi bilirsiniz: Göz kontağı kurun, görüşme sırasında siz de not alın ve görüşmeciyle iletişiminizi canlı tutun.

Bilgi işlem şirketi RM’nin insan kaynakları yöneticisi Katherine Burrage yaptığı bir görüşmenin sonunda adaya “Sizin bir sorunuz var mı?” diye sormuş, cevap olarak “İşten çıkınca sizinle bir içki içebilir miyiz?” tarzında bir teklifle karşılaşmıştı. Bu aday işe alınmadı ve (söylemeye gerek yok) içki teklifi de kabul edilmedi.

Alınacak ders:

Görüşmedeki iletişimi Bunu sakın abartmayın!

Özel bir tavsiye: Görüşmenin sonunda size “Soracağınız bir soru var mı?” denilirse asla ve asla alınacak ücret veya yapılacak izinler gibi konularla ilgili soru sormayın. Kariyer koçu Jenny Ungless bu tarz bir yaklaşımın kötü ve ‘paragöz’ bir imaj verdiğini söylüyor.

Ücret, izinler ve diğer sosyal haklar hakkında merak ettiklerinizi iş size önerildiğinde sormanız daha yerinde olacaktır.

Görüşmeye gittiğiniz işyerinin hangi sektörde çalıştığını mutlaka biliyor olmalısınız. Firmanın sadece adına bakarak tahminlerde bulunmayın, en azından Google’da bir ön araştırma yapın.

Şu hikaye insan kaynakları yetkilileri arasında anlatılır: Genç ve yetenekli bir yazılımcı IBM ile iş görüşmesine gider. Görüşmenin bir aşamasında ona IBM’in neyin kısaltması olduğu sorulur. Aday doğru cevabı bilmediği için işi alamaz.

(IBM’e iş başvurusunda bulunacak arkadaşlara hatırlatalım: IBM, International Business Machines’in kısaltılmış halidir.)

“Görüşme sırasında kendinizden emin görünün” şeklinde klasik bir tavsiye daha vardır. Ama bunu da abartmamak gerek. Katherine Burrage yaptığı bir görüşmede, adayın çantasından küçük bir vantilatör çıkarıp görüşme boyunca kendini serinletmesini hatırlıyor. “Odanın sıcak olduğunu kabul ediyorum ama bu hareket son derece dikkat dağıtıcıydı ve o ufacık vantilatör aslında herşeyi özetlemişti: O aday işe uygun biri bile olsa, sanki oranın patronu kendisiymiş gibi davranıyordu ve bu kabul edilebilir bir tutum değil.”

Alınacak ders:

Başvurduğunuz pozisyon için bilgi ve deneyiminiz ne kadar yüksek olursa olsun asla başınabuyruk bir görüntü vermeyin.

www.guncel.net sitesinden alınmıştır.

İşi neden istediğinizi bilin : Görüşmeci, söz konusu şirket ve pozisyon hakkında fikri olmayan adayları tercih etmiyor. Ayrıca adayın neden o işi istediği sorusuna vereceği cevap, işe almada çok etkili bir başka unsur. Adayın görüşme sırasında nasıl bir iletişim kurduğu da görüşmeciye önemli ipuçları veriyor. Bu, hem sözle hem de beden dili ile ifade edilenleri kapsıyor. İletişim hatası yapan adaylar kişisel sorunları, eski patronları ve sosyal yaşamlarıyla ilgili gereksiz bilgiler verirken, bazen de fazla samimi yanıtlar veriyor.

Beden dili yüzde 60 etkili: Beden dili yanlışlarına örnek verecek olursak, görüşme boyunca adayın ilgisiz, isteksiz davranmasını, göz temasından kaçınmasını, tokalaşırken karşısındakinin elini düzgün bir şekilde sıkmamasını, uygunsuz bir şekilde oturmasını sıralayabiliriz. Mülakatlarda işverenin dikkat ettiği çok önemli bir nokta da adayların gerçekçi olup olmadığı. “Ne zaman müdür olabilirim” şeklindeki sorular da işverenin adayı daha ilk görüşmede elemesine yol açıyor.

İngilizcenizi abartmayın: Özgeçmişteki yabancı dil bilgisi kısmına “çok iyi derecede İngilizce” diye yazanların önemli bir kısmı, görüşme İngilizce olarak devam etmeye başladığında soğuk terler döküyor. Sadece okuduğunuzu anlamak, çok iyi İngilizce bildiğiniz anlamına gelmiyor. Bir de çok iyi bildiğini iddia edip İngilizce yazılı sınavı geçemeyenler var. Hatta bir keresinde aday, cep telefonundan arkadaşına soruları göndermeye çalışırken yakalanıyor.

Bilgi toplayıp görüşün: İş görüşmesi ilerledikçe, konuşulanların aslında hiç de kafasındaki hayale uymadığını gören aday, “Sizin çalışma ortamınız, şirketiniz bana uygun değil. Ben daha farklı bir şey arıyordum” diyor ya da demese de öyle düşünüyor. Sonuç, her iki taraf için de zaman ve emek kaybı. Dahası, aday için bir de hayal kırıklığı. Bu nedenle görüşmeye gitmeden toplayabildiğiniz kadar bilgi toplayın.

Daima nazik olun: İnsan kaynakları uzmanlarının, görüşmeye gelen kişinin o şirket ve pozisyon için uygun olup olmadığını anlaması için ortam çok önemli. Adayı rahatlatmak için havadan, trafikten bahis açıp bir iki dakika sohbet edilmesi doğal. Ancak bu durumdan cesaret alıp durumu abartanların işe alımda şansı düşük. Nezaketen sorulmuş “Bir şey içer misiniz” sorusuna umursamaz tavırla “Ben bir Türk kahvesi alayım, şekerli olsun” şeklinde gelen cevaplar, düşündürücü. İşveren, adayın put gibi oturmasını beklemiyor ama işe biraz saygılı olmak gerek