İstanbul’dan uluslararası teknoloji şirketleri çıkarmayı hedefliyorlar. Yatırıma hazırlar ancak öncelikle girişimcilerdeki ışığı görmek istiyorlar

Çocukluk döneminde okuduğu mucit kitapları Ziya Boyacıgiller’in hayatını şekillendirir. Hayatını teknoloji yatırımlarına adar. Amerika’da kurduğu Maxim isimli teknoloji şirketi kısa zamanda hatırı sayılır bir büyüklüğe ulaşarak ölçek yaratır. 1993 yılından itibaren her yıl ortalama yüzde 30 büyüttüğü şirket yıllık 1,5 milyar dolarlık satış yapar hale gelir. Şimdi ise şirketin borsa değeri yaklaşık 15 milyar dolar seviyelerinde. Deneyimli girişimci 2000 yılında şirketten ayrılıp, Türkiye’ye dönme kararı aldığında ise Silikon Vadisi’ndeki deneyimlerini kullanarak Türkiye’den başarı hikayeleri çıkarma kararı alır. Ancak çevresindekilerin tepkisi bu tür başarıları Türkiye’de yakalamanın Amerika’daki gibi kolay olmadığı yönünde olur. O ise kendisi gibi Silikon Vadisi’nden dönme kararı almış arkadaşları ile 2003 yılında yeni bir başarı hikayesi için yola koyulur. Taksim’de buluşarak yapılan toplantılarda gelişen ADSL pazarı üzerine iş modeli geliştirirler. Yaptıkları modemleri otellere satmak üzere karar alırlar. Bu fikri beğenen Ziya Boyacıgiller arkadaşlarının fikrine bir miktar finansal destek sağlar. Ziya Boyacıgiller, “Ben her zaman projenin devamını görmek için az bir miktar finansman yaparım. Aynı pokerdeki gibi kartları görecek kadar yatırımda bulunurum” diyor ve ekliyor: “Kartları görünce devam edip etmeme kararı alırım.” Nitekim A planı istenilen sonucu vermiyor. Ardından girişimciler B ve C planlarını devreye sokuyor. Böylelikle hem Türkiye’de hem dünyada söz sahibi olan Airties şirketinin temelleri atılıyor. Ziya Boyacigiller, böylelikle Türkiye’den de Silikon Vadisi’ndeki gibi başarı hikayeleri çıkarılabileceğini ispatlıyor. Bu durumu ise Karl Lewis’in kırdığı rekora benzetiyor. “Karl Lewis koşana kadar kimse 10 saniyenin altında koşamadı. Ancak o koşunca herkes 10 saniyenin altında koşmaya başladı” diyor. Böylelikle başarılı örneklerin Türkiye’de yeni başarıların önünü açacağını dile getiriyor.

Buna karşın Türkiye’de birçok girişimci fon bulamadığı için birçok başarılı fikir daha başlangıç aşamasında son buluyor. İşte bu girişimcilere yardım için 16 melek yatırımcı 2010 yılının başında İstanbul’daki ilk melek yatırımcı derneği olan Galata Business Angels’ı (GBA) kurdular. Melek yatırımcılar bu dernek sayesinde İstanbullu teknoloji girişimcilerinin uluslararası başarılar yakalamasında öncülük yapmayı hedefliyor. Bunun için hem fon hem de bilgi birikimlerini girişimcilere kullandırmaya hazırlar. Ancak öncelikle girişimcilerin fikirlerinin uygulanabilirliğini görmek istiyorlar.

16 MELEK

Peki, kim bu Galatalı Melekler? Bu platformun temeli Inovent Yatırım ve İş Geliştirme Direktörü Elbruz Yılmaz’ın pazarda yaptığı araştırma ve görüşmeler sonucunda atılıyor. Potansiyel melek yatırımcılar ile otuza yakın görüşme yapılıyor. Yatırımcı ve girişimcilerin ihtiyaçları araştırılıyor. Modele ilgi duyan melek yatırımcılar ile detaylı görüşmeler yapılıp İstanbul’un GBA için elverişli olup olmadığı sınanıyor. Oluşum için gerekli girdiler saptanıp, aksiyon planları geliştiriliyor. 2010 yılında İstanbul’da bir teknoloji ticarileştirme şirketi olan Inovent’in öncülüğünde aktif melek yatırımcılar tarafından kurulan GBA’nın Başkanı Mynet Kurucusu Emre Kurttepeli, Genel Sekreteri ise Elbruz Yılmaz oluyor. eBay, yemeksepeti.com, Mynet, Airties ve Markafoni gibi başarılı yatırımların kurucularından ve üst düzey yöneticilerinden Sina Afra, Ziya Boyacıgiller, Ferhan Cook, Altuğ Acar, Nevzat Aydın, Melih Ödemiş, Burak Büyükdemir, Uğur Şeker, Serhat Görgün, Ömer Hızıroğlu, Candace Johnson, Jim Cook ve Juliana Garaizar gibi pek çok isim yer alıyor derneğin üye listesinde. Üyelik davetle yapılıyor ve seçici bir süreç sonrası üye olunabiliyor. GBA Başkanı Emre Kurttepeli, “Üyelerin çeşitli görevleri ve sorumlulukları var. Öncelikle aktif melek yatırımcı olmalılar, maddi ve manevi olgunluğa erişmiş olmalılar ve melek yatırımcılığın gerektirdiği zamanı ve emeği vermeye hazır olmalılar” diyor ve ekliyor: “Bunun dışında GBA içerisinde yatırım seçme kurulu kapsamında bazı üyeler yatırım yapılabilecek girişimci ve iş fikirlerinin seçiminde aktif olarak çalışıyor olacaklar. Yönetim kurulu yapısı ve görev dağılımları önümüzdeki haftalarda netleşecek.”

GBA öncelikle Türkiye’de melek yatırımcılar ile girişimcileri bir araya getirerek dünya çapında projelerin hayata geçmesini sağlamayı hedefliyor. Kâr amacı olmayan GBA’nın bir diğer hedefi ise Türkiye’ye girişimci melek yatırımcı ekosisteminin anlatılması ve bu yönde çalışmalar yapılması. Tüm bu hedeflere ulaşmak için ise dernek farklı metotlar uygulamayı planlıyor. Bunlardan biri yılda dört kez her çeyrekte düzenlenecek olan “GBA Venture Academy” olacak. Bir gün sürecek bu organizasyonda girişimcilerin fikirleri teste tabi tutulacak.

Bir diğer etkinlik ise her ay girişimci ve dernek üyelerinin bir araya geldiği atölye çalışması olacak. Bunlardan ilki mart ayında gerçekleşecek olan “Angel Investing 101”. Üçüncü bir çalışma ise dünyadaki melek yatırım dernekleri ile olan ortak faaliyetler. Fransa’nın en büyük teknokent alanı olan Sophia Antipolis bölgesinde bulunan Sophia Business Angels (SBA), GBA’nın dünyadaki ilk kardeş ağı. Bu derneğin üyeleri ilk olarak 30 Nisan’da SBA Venture Academy’e katılacaklar. İki dernek arasındaki ortaklık geniş kapsamlı olacak. SBA Ağ Yönetmeni Juliana Garaizar, “Ortaklığımız sadece know how paylaşımı ile sınırlı olmayacak” diyor.

NE BİLEN VAR NE DUYAN

GBA, SBA gibi kardeş melek yatırımcı derneklerinin sayısını artırmayı hedefliyor. Avrupa’da, özellikle Doğu Avrupa’daki ağlarla görüşmeler sürüyor. Dünyada birçok melek yatırımcı ağı yeni şirketlerin kurulmasına öncülük ediyor. Avrupa İş Meleği Ağı (EBAN, European Business Angel Network) rakamlarına göre Avrupa’da 334, Amerika’da ise 300 adet melek yatırımcı ağı var. Tahmini melek yatırımcı sayısı ise Avrupa’da 75 bin, Amerika’da ise 186 bin. Türkiye’de ise melek yatırımcı sayısı hakkında çok detaylı bir bilgi yok. Melek yatırımcı ağı ise üç tane. GBA dışında LabX’in melek yatırımcı ağı ile Ankara’da ODTÜ Teknopark yöneticileri ve Teknopark’ta bulunan birkaç şirket sahibinin girişimiyle kurulmuş olan METUTECH-BAN var. Ancak melek yatırımcıların şirket kurulumlarına yaptıkları ekonomik katkı Türkiye’de oldukça sınırlı. Emre Kurttepeli, “ABD’de melek yatırımcılar yeni şirketlerin kurulması için 2008’de 29 milyar dolar yatırım yaptılar” diyor ve ekliyor: “Son verilere göre dünyanın en büyük 16. ekonomisi olan Türkiye ekonomisi listede daha üst seviyelerde bulunan ülkelerin sadece küçük bir oranı kadar aktif melek yatırımı gerçekleştirebildi.” Tabii, dünyada melek yatırımcıların bu denli fazla yatırım yapabilmelerinde vergi teşviklerinin payı yadsınamaz. Juliana Garaizar, “Fransa’da Hükümetin servet vergisinde yaptığı indirim sayesinde iki holdingin 33 milyon doları 32 girişimciye kullandırma imkanı oldu” diyor. Türkiye’de ise melek yatırımcıların sayılarının azlığının nedeni ise hem genel olarak hem de hükümet nezdinde pek bilinirliklerinin olmaması. Birçok kimse normal bir yatırımcı ile melek yatırımcı arasındaki farkı bile bilmiyor. Bu durumda melek yatırımcılarının sayılarının az olmasının ve bu yüzden örgütlenememelerinin payı büyük. Türkiye’nin ilk aktif İş Meleği Ağı’nın (ODTÜ) Teknokent Teknoloji Yatırımcıları Derneği Yönetim Kurulu Üyesi ve Teknopark Genel Müdürü Mustafa Kızıltaş, “Yatırımcılarımız var ama yeteri kadar melek yatırımcımız yok. Hükümette melek yatırımcıları pek tanımıyor” diyor ve melek yatırımcıların bir başka sıkıntısına değiniyor: “Türkiye’de girişimciler melek yatırımcılara hazır değiller. Fikir ve hisse paylaşımı istemiyorlar.” Ancak bu yıl nisan ayında Türkiye’de yapılacak olan yıllık EBAN Kongresi, meleklerin sesini duyurmaları için önemli bir fırsat. Geçtiğimiz yıl Madrid’de düzenlenen EBAN Kongresi’nin 10.’su bu yıl 15-16 Nisan tarihlerinde İstanbul’da gerçekleşecek ve yaklaşık 300 katılımcı olacak. Kongrenin Türkiye’de yapılıyor olması hem girişimciler hem de melek yatırımcılar için büyük bir fırsat.

PARA DEĞİL ABİ BULUYORLAR

Melekler fikir aşamasında yatırım yapmayı sevmiyorlar. Fikrin başlangıç aşamasında para kazandırdığını görmek istiyorlar

Melekleri diğer yatırımcılardan ayıran girişimcilere daha projenin ilk aşamalarında katılmaları ve finansman dışında mentorluk da yapmaları gösterilebilir. Mustafa Kızıltaş, “Sadece para değil, ağabey buluyoruz” diyor. Diğer yatırımcılara göre daha çok risk alıyorlar. Ancak yine de melek yatırımcılar sadece iyi bir fikre yatırım yapmıyorlar. EBAN Başkanı Brigittte Baumann, “Daha ilk adımda yatırım yapmayı sevmiyoruz. Girişimci biraz projenin para makinesini kanıtlamalı” diyor. Melek yatırımcı bir girişimciye yatırım yapmadan o projenin nasıl para getireceğini görmek istiyor. Girişimin para yapacağını görmeden destek olmayı tercih etmiyorlar. Brigitte Baumann, “Avrupa’da en büyük sorun çok fazla teknolojiye aşık olmamız. Sonuçta bir pazar oluşturmalı. Bir amacı, bir kullanışı olmalı” diyor. Melek yatırımcılar bir projeye yatırım yapmak için belli kriterlere bakıyor. Öncelikle aranan girişimci bir takım. Takım dağılırsa iş yürümüyor. İkinci kriter ise para kazanılabilen, ölçek üretimi yapılabilecek ve korunabilen bir inovasyon. Time ve Fortune tarafından dünyanın en güçlü 50 kadını arasında gösterilen SBA Başkanı Candace Johnson, “Her yatırım bir problemi çözüyor ve insanlar buna para veriyor” diyor. Üçüncü olarak ise projenin başlangıç aşamasında bir miktar değer oluşturabilmesi ve kısa sürede kâr oluşturması. Bunları sağlayan bir projeye ise melek yatırımcılar yatırım kararı alıyor. Ancak tüm bu kriterleri sağlaması bile bu projenin başarılı olacağı anlamına gelmiyor. Brigitte Baumann, “Her 10 projeden dördü batıyor, dördü kafa kafaya geliyor, ikisi ise başarılı oluyor” diyor. Galatalı melekler de İstanbul’da bu ikileri bulmaya çalışıyor.

AMERİKA’DA AĞ DA BÜYÜK, YATIRIM DA

Avrupa’da melek yatırımcı ağ sayısı Amerika’dan fazla olsa da ABD’deki melek yatırımcıların ekonomik gücü daha yüksek

Kaynak: EBAN, 2008 rakamları

BİR MELEK NE İSTER?

Bir melek yatırımcı, yatırım yapmadan önce üç hususa dikkat ediyor

GİRİŞİMCİ TAKIMI

Fikri oluşturan girişimci üyeler dağılırsa o iş de başarılı olmuyor

İNOVASYONUN ÖZELLİKLERİ

Taklit edilemeyen, ölçek üretimi yapılabilecek ve para kazanılabilecek bir inovasyon arıyorlar

PARA MAKİNASI

Melekler fikrin ilk aşamada az da olsa para getirmesini ve kısa vadede kâra geçmesini bekliyor

Osman Kurt